Honderden miljoenen doden in de middeleeuwen, vandaag nog zo'n 1.000 infecties per jaar: dit moet je weten over de pest

In dit artikel:

Russische media meldden begin oktober dat een 28-jarige laborante van het anti-pestinstituut in Siberië was overleden aan longpest. Ze zou de infectie hebben opgelopen nadat een reageerbuis was gebroken. Twee dagen later stierf ze in het ziekenhuis. Volgens The Moscow Times werden ongeveer 200 mensen die met haar in contact waren geweest uit voorzorg in quarantaine geplaatst. De Russische gezondheidsdienst Rospotrebnadzor ontkent echter dat de vrouw op haar werk met de pest besmet raakte en spreekt van een longontsteking van onbekende oorsprong. De precieze toedracht is daardoor nog onduidelijk.

De WHO vroeg Rusland om meer informatie. Volgens een voorlopige risicoanalyse is het risico voor Irkoetsk matig tot laag, voor Rusland als geheel laag en voor Europa zeer laag. Alle contacten van de laborante zouden zijn opgespoord en gecontroleerd; tot dusver vertoonde niemand symptomen.

De pest wordt veroorzaakt door een bacterie en komt nog altijd voor, al worden wereldwijd jaarlijks ongeveer duizend gevallen vastgesteld. Ongeveer 98 procent daarvan doet zich voor in Madagaskar en in het noordoosten van Congo, vooral in afgelegen gebieden. De ziekte kan ook voorkomen in delen van Azië en in het zuiden van de Verenigde Staten, waar besmetting onder meer via prairiehonden kan plaatsvinden.

De belangrijkste vormen zijn builenpest en longpest. Builenpest wordt meestal verspreid door de beet van een besmette vlo en veroorzaakt koorts, rillingen en pijnlijke zwellingen van de lymfeklieren. Longpest tast de longen aan en kan via druppeltjes bij hevig hoesten worden overgedragen. Ook bloedvergiftiging door de pestbacterie komt voor. Zonder behandeling zijn alle vormen levensgevaarlijk, maar antibiotica kunnen de sterfte sterk verminderen. Er bestaat geen algemeen beschikbaar vaccin.

Mens-op-mensbesmetting is volgens infectioloog Laurens Liesenborghs zeldzaam en gebeurt vooral wanneer iemand al duidelijke, ernstige longklachten heeft en nauw contact met anderen heeft. Besmetting kan daarnaast ontstaan via vlooien, besmette dieren of dierlijke producten, vooral in gebieden waar de pest endemisch is. In Rusland werd vermoedelijk in 2016 voor het laatst een menselijk geval geregistreerd; in 2021 overleed in Colorado een kind aan builenpest.

Het incident leidt ook tot vragen over laboratoriumveiligheid. Volgens Liesenborghs kan veilig met de bacterie worden gewerkt, maar alleen onder strikte voorwaarden in een laboratorium met hoge bioveiligheid. Hij waarschuwt tegelijk tegen speculatie over biologische wapens: de vrouw kan ook besmet zijn geraakt via een diagnostisch staal, zeker omdat de pest in Siberië sporadisch voorkomt. In België werken volgens beschikbare informatie geen laboratoria met pestbacteriën; het Instituut voor Tropische Geneeskunde doet wel onderzoek naar de ziekte in Congo.